‘Bekladden van muurschildering Aletta Jacobs is geen vandalisme, maar een protest’

Vlak voor kerst werd de muurschildering van Aletta Jacobs opnieuw beklad vanwege ‘studying is for ugly girls’. Sociologen Minke Hajer en Laura Keesman begrijpen niet dat die zin nog steeds niet is aangepast. ‘Waarom een vrouwelijk icoon ‘eren’ met een quote van een reactionaire man?’

Tijdens de welkomstdag voor nieuwe werknemers hoorden wij voor het eerst dat de RUG een universiteit is waar alleen lelijke meisjes studeren.

De spreker die ons formeel welkom heette, vertelde trots over het Aletta Jacobsjaar. Er was een muurschildering ter ere van haar. O ja, er stond ‘studying is for ugly girls’, maar die uitspraak moesten we vooral in de context van die tijd begrijpen toen studeren voor vrouwen (nog) niet was toegestaan.

We keken elkaar fronsend aan en dachten dat de spreker zich misschien wat ongelukkig had uitgedrukt. We liepen het Academiegebouw uit, bekeken de muurschildering en daar stond het echt: ‘studying is for ugly girls’.

Daar zou eigenlijk iemand eens overheen moeten verven, vonden we. En dat gebeurde. In augustus 2022 werd ‘ugly’ doorgestreept door actiegroep Slappe tijden, slimme meiden. Eind december gebeurde het nog een keer en werd het ‘studying is for everyone’.

Naar aanleiding hiervan twitterde rector magnificus Cisca Wijmenga dat het goed is ‘als kunst vragen oproept en verschillend wordt geïnterpreteerd; het is niet goed als dit leidt tot vandalisme’. Maar moeten we dit zien als vragen en vandalisme? Is dit niet eigenlijk kritiek en protest?

Al eerder liet Rina Knoeff zien dat deze uitspraak vanuit historisch perspectief incorrect weergegeven wordt

Al eerder liet Aletta Jacobs-hoogleraar Rina Knoeff zien dat deze – niet van Aletta zijnde – uitspraak vanuit historisch perspectief incorrect weergegeven wordt. Theodoor, de man die de uitspraak deed, maakte een statement tegen de toelating van alle vrouwen aan de universiteit.

Knoeff: ‘Is het echt nodig om deze belediging te herhalen? Is dit echt hoe wij ons Aletta Jacobs willen herinneren?’ Hieraan toevoegend: is het echt nodig om een vrouwelijk icoon te ‘eren’ met een quote van een reactionaire man?

Als de boodschap is om het belang van Jacobs en de RUG als progressieve universiteit te vieren, dan komt deze niet over. Sterker nog, de quote ‘studeren is voor lelijke meisjes’ leidt af van de impact van Jacobs. Ten eerste omdat bronvermelding ontbreekt. Een nietsvermoedende voorbijganger, student, of nieuwe medewerker zou zomaar eens kunnen denken dat dit daadwerkelijk een citaat van Jacobs is.

Ten tweede reikt de boodschap verder dan de context van de muurschildering en toeschouwer. Het is een boodschap die met nog minder context herhaald wordt, bijvoorbeeld tijdens een welkomsttoespraak.

Wat zegt deze quote eigenlijk over hoe de RUG omgaat met haar geschiedenis met Jacobs?

Wat is het doel van het kunstwerk? Wat wil de universiteit uitstralen met deze quote? Het is de universiteit die opdracht heeft gegeven voor dit kunstwerk en die achter de boodschap blijft staan, ondanks herhaalde kritiek. Een universitaire kunstcommissie zou zich juist van de sociale impact van kunst bedacht moeten zijn.

Want wat zegt deze quote eigenlijk over hoe de RUG omgaat met haar geschiedenis met Jacobs? Wat zegt het over de universiteit dat van alle teksten die prominent op de muur voor het academiegebouw hadden kunnen staan, er nu de facto staat dat studeren aan de RUG voor lelijke meisjes is? Een boodschap die noch het gedachtegoed van Jacobs is, noch dat van de universiteit die haar toeliet, representeert.

Hoewel de mogelijkheid bestaat om kunst te misinterpreteren, is hier geen sprake van een misverstand over wat er staat. Wel is onduidelijk van wie de quote is, of Jacobs dit daadwerkelijk dacht en vond (naar we nu weten: nee dus) en of de universiteit deze visie actief uitdraagt.

De voorgenoemde acties zijn niet bedoeld om vragen op te roepen. Integendeel, ze leveren kritiek. Deze kritiek is niet alleen terecht, maar ook groter dan de muurschildering, Jacobs of de universiteit alleen. Het gaat om het besef dat woorden ertoe doen. Woorden dragen betekenis, ze beïnvloeden onze denkbeelden.

Het gaat om het besef dat woorden ertoe doen

Gelukkig bieden woorden ook de mogelijkheid tot verandering van onze blik. Als je anders naar de wereld wilt kijken, bijvoorbeeld op een meer gelijkwaardige manier, moeten we nadenken over welke woorden welke boodschap uitdragen.

En dat is precies wat de actievoerders deden. Met het doorstrepen van ‘ugly’, en van ‘girls’ ‘everyone’ te maken, tonen zij een breder signaal over gelijke rechten en over beeldvorming over vrouwen. Studeren is niet alleen voor lelijke meisjes maar voor alle vrouwen, en voor alle mannen, en voor diegenen die zich niet identificeren als cisgender. Kortom, voor iedereen. Het betreft een kleine aanpassing met een grote impact.

De ultieme vervolgvraag is of er aan deze universiteit ruimte is voor voortschrijdend inzicht. Zo ja, ziehier de mogelijkheid tot aanpassing van een misleidende quote. Daarom een oproep: vier en bewonder Aletta Jacobs, en alles waar zij voor staat, met haar eigen woorden en niet met die van mannen die haar tegenwerkten.

Minke Hajer is postdoctoraal onderzoeker en Laura Keesman is assistant professor. Ze zijn beiden verbonden aan de afdeling sociologie van de Faculteit Gedrags- en Maatschappijwetenschappen

English

19 REACTIES

  1. Mevrouw ook Wijmenga en het universiteitsbestuur zitten totaal niet te wachten op enige vorm van discussie dat is grote onzin en wel hierom:

    Ineens was die muurschildering er. Er kwam gelijk behoorlijk veel kritiek op, maar daar heeft het bestuur nooit op gereageerd. Er wordt enkel gereageerd als het beklad wordt dus in zekere zin is de actie daardoor behoorlijk effectief aangezien het bestuur wel eindelijk reageert. Alleen reageert het bestuur dan met dat vandalisme niet oke is. Daaruit blijkt dat zij helemaal niet zitten te wachten op discussie. Die muurschildering is er, blijft er en zal er als het aan Ciska Wijmenga ligt ook altijd blijven staan. De bijbehorende discussies zullen dankzij de ukrant ook blijven bestaan, echter zal het universiteitsbestuur doorgaan met deze negeren tot het echt niet anders meer kan. Daarom hulde voor de acties en hulde voor de artikelen!

    • Ik lees in de reactie van Anna ook het volgende, ik citeer:”De bijbehorende discussies zullen dankzij de ukrant ook blijven bestaan, echter zal het universiteitsbestuur doorgaan met deze negeren tot het echt niet anders meer kan”
      Het laatste deel van het citaat begrijp ik niet: wat kan niet anders? Maar misschien verwacht ik te veel helderheid en precisie in geschreven teksten.

      • Totdat het beklad is en/of het weer in een kritisch artikel gepubliceerd wordt en ze daar dan wel op moeten reageren. Dit doen ze dan natuurlijk zo kort mogelijk en hier wachten ze mee tot ze wel moeten. Ze willen uit hunzelf hier helemaal geen discussie over.

        Duidelijk genoeg zo Johannes?

  2. Zoveel is duidelijk uit de hoeveelheid reacties. Kunst leeft aan de RUG, en dat is mooi.
    En ik altijd maar denken, dat alleen lelijke mensen studeren of nerds, en dat is dus niet zo1
    Ik heb weer wat geleerd door het doorwrochte artikel.

  3. “Hoewel de mogelijkheid bestaat om kunst te misinterpreteren, is hier geen sprake van een misverstand over wat er staat.”

    De brievenschrijvers hadden er beter aan gedaan om eerst collega’s met kennis op het gebied van interpretatie te raadplegen alvorens dergelijke onzin op te schrijven. De drie belangrijkste zaken van interpretatie zijn: “Context, context en context!” Oftewel, “wat er staat” (een verzameling letters?) is niet “de facto” hetzelfde als “wat er staat” (wat wordt er bedoeld?). Als reli-fundamentalisten kiezen de schrijvers ervoor om de context buiten beschouwing te laten en hun eigen starre en subjectieve interpretatie tot maatstaf te maken voor kunstenaars, universiteit en andere toeschouwers.

    Een kunstwerk dat de kijker prikkelt en uitdaagt om zelf na te denken, door te laten zien met welke onzinnige redenaties vrouwen van de universiteit werden geweerd (over historisch besef gesproken), wordt nu een soort (f)lauwe en politiek correcte inclusiviteitsverklaring waar niemand iets aan heeft. Alsof de schrijvers bang zijn dat mensen niet meer tegen zelf kunnen nadenken…

  4. Ik vindt dit persoonlijk een beetje een eenzijdig stuk. Het zou fijn zijn om de bedoeling van de kunstenaars te horen en alvorens een oordeel te schetsen. Ik heb de zin zelf opgevat als een representatie van de tegnstand die Aletta heeft moeten doorstaan. Deze tegenstand maakt Aletta Jacobs juist het rolmodel dat ze is, en ik zou het zelf raar vinden als dit niet in het kunstwerk op wordt genomen. Als het als aanstootgevend wordt ervaren zou het uiteraard op een andere manier kunnen, maar dat zou in overleg moeten, niet door gelijk dingen te bekladden, wat naar mijn mening behoorlijk respectloos is tegenover zowel de kunstenaars als de strijd van Aletta jacobs.

  5. Heeft de kunstcommissie een afweging gemaakt tussen de artistieke vrijheid van de makers van de muurschildering en de zorgplicht van de instelling op grond van de gedragscode wetenschappelijke integriteit 2018 om bij te dragen aan een veilige en inclusieve onderzoekscultuur, waarin onderzoekers, dus ook beroemde alumni, goed geciteerd worden?

  6. Interessant artikel, maar ik ben het wel met collega eens. Als je het niet met een bepaalde boodschap eens bent, is het superleuk én leerzaam om hierover het gesprek aan te gaan. Bijvoorbeeld met de makers van het kunstwerk. Is er voor het schrijven van dit artikel contact opgenomen met de makers?

    • “Is het nodig een vrouwelijk icoon te eren met de quote van een reactionaire man?”

      Serieus?

      Ik heb met grote verbazing dit artikel lopen lezen en kan met moeite geloven dat het gepend is door een postdoctoraal onderzoeker. In de sociologie nota bene.

      Vrouwen die in een vrouwonvriendelijke en ongelijke wereld gevochten hebben voor gelijke kansen, hadden en hebben te maken met grote tegenstand door mannen. Dit kunstwerk doet hier een gooi naar door de tegenstand af te beelden waar Aletta ooit mee te maken had.

      Laten we even kijken naar een ander vrouwelijk icoon voor inclusie, en hoe deze geëerd wordt: Rosa Parks.

      “On this day, Rosa wouldn’t give up her bus seat.”

      Hebben we Rosa Parks nu ook geëerd met de “acties van een reactionaire man?”
      Of hebben we door het schetsen van de historische context haar struggle geschetst, de tegenstand waar ze mee te maken had, de vooruitgang waar ze voor ons een weg in gebaand heeft?

      Stel je voor dat kunstenaars hier een werk van maakten. Ze beelden Rosa Parks af, met daarbij de quote:
      “Get off the bus, Rosa”

      Zouden we deze quote ook moeten aanpassen dan?
      Kunnen we haar beter eren door “off” door te krassen en er “on” op te kalken?
      Moeten we opschrijven;
      “Buses are for black people.”

      Natuurlijk niet!

      Daarmee zou je juist de weg die Rosa voor ons heeft gebaand en de situatie die zij heeft moeten doorstaan kiezen weg te poetsen.

      • “Stel je voor dat kunstenaars hier een werk van maakten. Ze beelden Rosa Parks af, met daarbij de quote:
        “Get off the bus, Rosa””

        Ik denk eerlijk gezegd dat een dergelijk kunstwerk onmiddellijk omarmd zou worden door extreem-rechts en dat niemand het dus in zijn hoofd zou halen het op die manier te maken.

  7. Ik ben het volledig met de schrijvers eens – als je een dergelijk kunstwerk in de openbare ruimte plaatst, moet je niet verrast zijn als de openbare ruimte daar ook een interactie mee aangaat. Dit is een tekst die op deze plek duidelijk niet thuishoort – wat mij betreft nergens in de openbare ruimte, maar zeker niet pal tegenover het academiegebouw.

    • Wat een kromme redenering. Beetje hetzelfde als: “je moet er niet raar van opkijken als je wordt nagefloten als je ‘uitdagende’ kleding draagt in het openbaar”. Als iets spraakmakend is, dan is dat geenszins een excuus voor vandalisme/intimidatie. Gewoon normaal doen. Tolerantie weet je nog? Of geldt dat alleen voor mensen die het ideologisch met jou eens zijn?

  8. Als de ‘bekladding’ wat netter (visueel bedoel ik) plaatsvindt dan nu het geval is, lijkt het me een uitstekende permanente toevoeging aan het kunstwerk. De oorspronkelijke tekst van het kunstwerk blijft leesbaar en het maatschappelijke debat wordt er meteen in geïntegreerd.

    • Ja. Ik weet dat ik daarmee uiteraard bevooroordeeld ben, maar deze mening wordt aantoonbaar (rector, Twitter-reacties) niet alleen maar door mannen gedeeld. Bovendien bedacht in samenspraak met twee vrouwelijke kunstenaars.

  9. Prikkelende boodschap die door deze briefschrijver toch letterlijk wordt genomen. Slechts een heel klein deel van voorbijgangers zal daadwerkelijk geloven dat dit is wat Aletta en de universiteit aanhangen. Overigens staat er nu een bordje met QR-code bij voor meer informatie. Eenieder is vrij om dat te lezen alvorens iets te gaan bekladden.

    Daarnaast bleek dat er ook heel veel voorstanders van de tekening zijn, inclusief de rector en andere vrouwelijke hoogleraren, onderzoekers en studenten, zo bleek tijdens de opening. Ga met die groep het debat aan, in plaats van je mening door te drukken en een kunstwerk, gemaakt door twee kunstenaars, te vernielen. Dat is niet het debat aangaan, maar een groot zwaktebod.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Reacties met een link worden beoordeeld en kunnen worden geweigerd. / Comments containing a link will be reviewed and may not be published.

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in